10 faktów i mitów na temat krążka międzykręgowego (dysku).
1. Dysk i krążek międzykręgowy to to samo. FAKT
Krążek międzykręgowy to struktura anatomiczna, którą potocznie nazywa się po prostu dyskiem ze względu na jej charakterystyczny, „jajowaty” kształt. Choroba krążków międzykręgowych również nazywana jest dyskopatią kręgosłupa.
2. Krążek międzykręgowy jest twardą strukturą. MIT
Krążki międzykręgowe wcale nie są tak twarde, jak mogłoby się wydawać. Przede wszystkim dyski nie są strukturami jednolitymi i w uproszczeniu można je podzielić na dwie odrębne składowe: galaretowata substancja wewnętrzna zwana jądrem miażdżystym oraz otaczające je mocne, kolagenowe pierścienie włókniste. Każda z tych struktur spełnia inne zadanie.
Jądro miażdżyste dzięki swojej elastyczności jest w stanie amortyzować obciążenia działające na kolumnę kręgosłupa i „rozprowadzać” je równomiernie po całym segmencie. Wyobraź sobie balon napełniony powietrzem, który uciskany z dwóch stron „szuka” sobie miejsca zmieniając swój kształt, jednak nie zmieniając objętości. Tak mniej więcej działa również jądro miażdżyste.
Pierścienie włókniste są swego rodzaju granicą bezpieczeństwa dla uciskanego jądra miażdżystego. Mają one za zadanie nie doprowadzić do uszkodzenia struktury wewnętrznej dysku z powodu nadmiernego ucisku lub rozciągnięcia. Mają one również możliwość odkształcania się, ale mocna, kolagenowa struktura pozwala na to tylko w ograniczonym stopniu.
Schemat powstania przepukliny jądra miażdżystego (“wypadnięty dysk”).
3. Dysk może wypaść z kręgosłupa. MIT
Setki razy w swojej karierze zawodowej słyszałem od pacjentów o „wypadniętym” dysku. Otóż krążek międzykręgowy nie jest tylko wsunięty pomiędzy dwa kręgi, nie mając z nimi żadnego połączenia. Dzięki tak zwanym blaszkom granicznym jest on na stałe przytwierdzony do dolnego brzegu kręgu powyżej, oraz górnego brzegu kręgu poniżej.
Jest to połączenie tak mocne, że w przypadku bardzo nagłego urazu prędzej nabawimy się rozerwania struktury pierścieni włóknistych i jądra miażdżystego, niż oderwania ich od blaszek granicznych. Co dzieje się w takim razie w przypadku potocznie zwanego „wypadnięcia” dysku?
To powszechne „wypadnięcie” to nic innego jak rozerwanie pierścieni włóknistych, skutkujące rozlaniem się galaretowatego jądra miażdżystego na zewnątrz dysku. Każdy z Was widział w życiu jajko ugotowane na miękko (niektórzy nie lubią, mogli nie jeść). Co się stanie gdy przetniesz do połowy białko i naciśniesz na jajko z góry i z dołu? No właśnie…to samo dzieje się z dyskiem.
Masywne szkodzenie dysku (rozlanie jądra miażdżystego). Po lewej obraz MRI, po prawej schemat anatomiczny.
4. „Wypadnięty” dysk można nastawić. MIT
Skoro już wiemy co dzieje się z dyskiem w trakcie jego potocznego „wypadnięcia” to nie trudno się domyślić, że nie da się go również nastawić z powrotem. Wracając do wspomnianego jajka na miękko, czy jesteś w jakikolwiek sposób wcisnąć rozlane żółtko do jego środka? Tak myślałem. Co dzieje się w takim razie z uszkodzonym dyskiem podczas manipulacji kręgosłupa?
Może to dziwne, ale tego do końca nie odkrył jeszcze nikt. Wielką tajemnicą fizjoterapii jest to, jak zachowuje się krążek podczas manipulacji. Teoria, którą ja wyznaję mówi, iż właśnie dzięki mocnym blaszkom granicznym podczas silnego ruchu manipulacji (czy to rotacja, czy tzw. translacja) poszczególne części dysku pociągane są przez oddalające się kręgi w przeciwne strony. Powoduje to dekompresję okolicy dysku oraz zmianę ułożenia rozlanej części jądra miażdżystego. Dzięki takiej interwencji może się ono przemieścić w miejsce nie uciskające na struktury nerwowe, jednak dysk nadal pozostaje uszkodzony i nie ma możliwości powrotu do swojej pierwotnej struktury.
5. Dyskopatia to poważna choroba. MIT
Dyskopatia MOŻE być poważną chorobą, jednak nie zawsze tak się dzieje. Dyskopatią nazywa się każdą zmianę w krążku międzykręgowym, co oznacza, iż również niewielkie odwodnienie dysku już może zostać nazwane jako ta „groźna” choroba. Jeśli zdiagnozowano u Ciebie dyskopatię na zdjęciu rentgenowskim to jeszcze się nie przerażaj, ale już zacznij działać. Mogą to być niegroźne, wstępne zmiany zwyrodnieniowe krążka, które bez fizjoterapii z czasem będą postępować (swoją drogą nie da się ocenić struktury krążka w RTG, ponieważ zwyczajnie go na tym zdjęciu nie widać).
Samoleczenie sekwestru na poziomie L3-L4 oraz L4-L5. Po lewej początek epizodu, po prawej MRI po 4 miesiącach.
6. Uszkodzony dysk może wyleczyć się sam. FAKT
Wiemy już w jakim mechanizmie uszkadza się krążek międzykręgowy. Wiemy również, że zmiany te są w zasadzie nieodwracalne. W takim razie jak to się dzieje, że u części pacjentów nawet bez rehabilitacji uszkodzona część dysku potrafi z czasem zniknąć?
Otóż ponownie trzeba przyznać, że organizm ludzki to niesamowita struktura mająca ogromne możliwości samoleczenia. W przypadku „rozlania się” jądra miażdżystego z jednoczesnym oderwaniem się jego uszkodzonej części od reszty dysku zostaje ona zaatakowana przez komórki żerne (makrofagi), które są w stanie całkowicie wchłonąć niepotrzebną strukturę.
Czy to oznacza, że dysk leczy się sam? Tak, ale nie do końca. Krążek międzykręgowy nadal jest uszkodzony (odwodniony, z blizną po epizodzie sekwestracji), a jego część zostaje nieodwracalnie utracona, przez co narażony jest na kolejne uszkodzenia i przyspieszone zmiany zwyrodnieniowe. Z drugiej strony jednak zdarza się, że nawet bez interwencji fizjoterapeuty kręgosłup przestaje boleć, pozostawiając za sobą szereg niekorzystnych kompensacji w organizmie. Nie jest to wyleczenie całkowite, ale faktycznie stan pacjenta się poprawia.
7. Głównym składnikiem krążków międzykręgowych jest woda. FAKT
Jak już wspomniałem w punkcie 2 dysk składa się w uproszczeniu z jądra miażdżystego oraz pierścieni włóknistych. To pierwsze składa się w 70-90% z wody (w zależności od wieku pacjenta), drugie zaś to mocna struktura kolagenowa, która również jest bardzo dobrze uwodniona.
To właśnie brak prawidłowej wymiany wody w dysku (np. w skutek długotrwałej, nadmiernej kompresji) jest głównym powodem powstawania wczesnych zmian zwyrodnieniowych w strukturze krążka.
8. Rehabilitacja może wyleczyć dyskopatię. MIT
Skoro wiemy czym jest dyskopatia to dość łatwo się domyślić, że pojawienie się zmian zwyrodnieniowych w krążku jest nieuniknione. Czy da się ją całkowicie wyleczyć fizjoterapią? Otóż niestety nie. Dobrą informacją jest fakt, iż właśnie dzięki rehabilitacji jesteśmy w stanie zahamować szybki postęp degeneracji uszkodzonego dysku.
Innymi słowy mówiąc, dyski tak jak i cały organizm z wiekiem się starzeją, jednak dzięki fizjoterapii proces ten może przebiegać wolniej.
9. Krążek międzykręgowy zmniejsza swoją objętość w ciągu dnia, a zwiększa w nocy. FAKT
Dobrze uwodniona struktura dysku nie ma łatwego życia. W ciągu dnia nieustannie ulega kompresji, by w nocy znaleźć kilka godzin na odpoczynek w pozycji leżącej. Wspomniana wcześniej woda wraz ze składnikami odżywczymi dostarczana jest do wewnątrz krążka za pomocą blaszek granicznych (na zasadzie dyfuzji: wyciskania i wciągania wody z powrotem). W ten właśnie sposób w ciągu dnia dysk traci część wody, którą wchłonąć powinien w ciągu nocy.
Potwierdzeniem takiego stanu rzeczy jest fakt, iż różnica wzrostu rano i wieczorem u przeciętnego człowieka wynosi około 2-3 cm na rzecz początku dnia. Rano jesteśmy zwyczajnie wyżsi. Jeśli nie wierzycie sprawdźcie to na sobie. 🙂
Stabilizacja kręgosłupa lędźwiowego z wszczepionym implantem dyskowym.
10. Uszkodzony dysk można wymienić na nowy. FAKT
Aktualnie nowoczesna neurochirurgia ma możliwości wymiany uszkodzonego krążka międzykręgowego na nowy, sztuczny implant dyskowy. Jest to jednak możliwe tylko u części pacjentów i nie u wszystkich dobrze się sprawdza.
Jedno jest pewne Jeśli jesteśmy w stanie zapobiec szybkiej degeneracji krążka powinniśmy zrobić wszystko, żeby na własnej skórze nie przekonać się, czy punkt numer 10 faktycznie jest możliwy. Dbajcie o swoje krążki międzykręgowe przede wszystkim profilaktyką w życiu codziennym, a może ten post będzie dla Was tylko ciekawostką, a nie niezbędną informacją jak radzić sobie z dyskopatią. 🙂
Masz pytanie dotyczące krążków międzykręgowych lub dyskopatii? Chętnie odpowiem na nie w komentarzu poniżej, więc pisz śmiało!
Cześć! Mam jedno pytanie. Moja znajoma ma stwierdzoną dyskopatię w odcinku lędźwiowym. Dodatkowo ma chorobę zwyrodnieniową i jej kręgosłup lędźwiowy jej całkowicie usztywniony. Czy w jej przypadku możliwe jest wysunięcie… Czytaj więcej »
Tak, jak pisałem w poście nie ma możliwości wysunięcia się krążka. W całej swojej karierze nigdy nie widziałem takiego przypadku (i nie tylko ja), więc mamy tu do czynienia z… Czytaj więcej »
Mam pytanie. W opisie TK mam zapis dyskopatia L5-S1 w postaci centralnej przepukliny jądra miażdżystego na gł. 4mm .Czyto już zaawansowany stan , czy grozi mi operacja???
Witam serdecznie. To nie jest zaawansowany stan, ale wszystko zależy od objawów, jakie Pani ma. Napewno warto wybrać się z tym do fizjoterapeuty. Pozdrawiam!
Witam 2 lata temu miałam wypadek komunikacyjny i stwierdzono u mnie wieloletnią dyskopatie… Praktycznie od 14 roku życia bolał mnie kręgosłup w odcinku lędźwiowym.. Ale gdy szłam do lekarza to… Czytaj więcej »
Witam serdecznie. Można spróbować np z termolezją w okolicy korzenia, z którego występują dolegliwości bólowe. Skoro ma Pani porażenie/niedowład kończyn dolnych to może to być rozwiązanie. Pozdrawiam!
Świetny artykuł, dziękuję! Dzięki niemu nasunęło mi się kilka pytań. Mam stwierdzona dyskopatię w odcinku lędźwiowym wraz z przepukliną (diagnoza postawiona, gdy mialam 21lat). Bylam kilka razy na rehabilitacji (prądy,… Czytaj więcej »